Namjernom silom na Republiku Srpsku

Republički centar za istraživanje rata, ratnih zločina i traženje nestalih lica objavio je publikaciju „Namjernom silom na Republiku Srpsku“, koja je rezultat sistematičnog istraživanja onoga što se dešavalo u vrijeme NATO bombardovanja Republike Srpske od 30. avgusta do 14. septembra 1995. godine. 

U istraživanju se, između ostalog, došlo do zaključaka da su u napadima na Republiku Srpsku upotrijebljeni najsavremeniji tipovi oruđa i oružja, što je nanijelo višemilionsku materijalnu štetu, ali su najveće posljedice surove NATO kampanje ljudske žrtve.

Pored vojnih objekata gađani su i civilni ciljevi, tako da su, osim vojnih žrtava, u bombardovanju stradali i civili među kojima je, nažalost, bilo i djece. Avijacija NATO-a bombardovala je položaje VRS, ali i civilne ciljeve pod izgovorom kako se koriste u vojne svrhe.

Prilikom istraživanja, a prema raspoloživoj dokumentaciji Centra, nesporno je utvrđeno da je tokom NATO bombardovanja smrtno stradalo 58 lica, od čega je 46 vojnika i sedam civila i pet pripadnika radne obaveze. Takođe, prema raspoloživoj dokumentaciji utvrđeno je da je ranjeno najmanje 119 lica od čega 98 vojnika i 21 civil.

Osim direktnih posljedica kojih su NATO napadi imali na Republiku Srpsku, treba naglasiti i indirektne posljedice koje je ova akcija izazvala. Na ovaj način, omogućena je prednost bošnjačkim i hrvatskim jedinicama koje su krenule u opštu ofanzivu na srpske položaje, što je, u krajnjem slučaju, dovelo do masovnog progona srpskog stanovništva sa okupiranih dijelova teritorije Republike Srpske.

Nesporno je i to da je upotrebljena municija sa osiromašenim uranijumom, te da se najmoćnija vojna sila na svijetu otvoreno stavila na raspolaganje jednoj od zaraćenih strana u sukobu, što je, između ostalog, nametnulo potrebu da se uradi sveobuhvatno istraživanje. 

U cilju utvrđivanja istine, te relevantnih istorijskih činjenica vezanih za ratna dešavanja u BiH, ovo istraživanje ima višestruku vrijednost.

NATO bombardovanje Republike Srpske, kodnog imena „Operacija namjerna sila“, predstavljalo je vojnu intervenciju NATO snaga (sa SAD na čelu) tokom rata u BiH i sa kraćim prekidima trajalo je 16 dana. Prema podacima Centra, u operaciju je bilo uključeno preko 5.000 vojnika NATO-a iz 15 zemalja i više od 400 letjelica, uključujući 222 borbena aviona koji su izveli 3.515 letova. 

Ukupno je bačeno 1.026 bombi, težine 10.000 tona. Pored dejstava NATO avijacije, istovremeno su dejstvovale i Snage za brzo djelovanje sa položaja na Igmanu, a ispaljeno je i 13 projektila tipa „tomahavk“.

Podaci o ovim događajima nisu bili potpuni i sistematizovani i prilikom istraživanja korišćena sva raspoloživa dokumentacija.

Korišćena je vlastita dokumentaciju, a pomoć je pružila i Radio - televizija Republike Srpske koja je ustupila obiman videomaterijal. Takođe, podaci su dobijeni i od Arhiva Republike Srpske kao i od Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske, a korišćeni su i podaci Republičkog zavoda za statistiku, te JZU Instituta za javno zdravstvo Republike Srpske.

Upućeni su i zahtjevi za dostavljanje dokumentacije o civilnim žrtvama i materijalnoj šteti svim opštinama u Republici Srpskoj koje su bile pogođene dejstvom NATO snaga, a prilikom izrade publikacije korišćeni su i svi ostali raspoloživi izvori, literatura domaćih i stranih autora.

Ne treba zanemariti i činjenicu i to da su službenici Centra prilikom rada na ovoj publikaciji razgovarali i obavili razgovore sa mnogim direktnim sudionicima ovih nemilih događaja po srpski narod, te su se na taj način imali priliku uvjeriti u stvarnu situaciju koja je tada bila u Republici Srpskoj. 

Razgovarano je sa tadašnjim kadrovima VRS, svjedocima i samim žrtvama, a sve u cilju stvaranja što potpunije i sveobuhvatnije slike ovih dešavanja.

Publikacija je objavljena na srpskom i engleskom jeziku, a u elektronskom iydanju je možete preuzeti OVDJE.